France: the 5th Republic (Part 1 Intro)

posted on 06 Aug 2011 13:39 by chadiouschamp in talk-europe
 
หลังจากหายหน้าหายตาไปนาน เพราะต้องทรมานกับมิดเทอมอันแสนสาหัส ในที่สุดก็กลับมาเป็นบล็อคเกอร์อีกครั้งหนึ่ง คราวนี้มาเขียนเกี่ยวกับเรื่องการเมืองฝรั่งเศสบ้างดีกว่า ...
 
ที่จริงอยากเขียนมานานแล้ว (บวกกับมีคนรีเควสท์มาอีก) แต่ scope มันกว้างเหลือเกิน ก็เลยเลือกที่จะเขียนในส่วนของสาธารณรัฐที่ 5 อย่างเดียวไปก่อนดีกว่า ส่วนยุคก่อนหน้าไว้ถ้ามีเวลาจะมาเก็บตกเขียนใหม่กันอีกทีเนอะ ...
 
ก่อนจะเข้าเรื่องเข้าราว เอ็นทรี่นี้จะขอพูดปูพื้นฐานการเมืองฝรั่งเศสในยุคก่อนสาธารณรัฐที่ 5 ให้พอเข้าใจกันก่อน พอเวลาอ่านในเอ็นทรี่ต่อๆ ไปจะได้เข้าใจถึงที่มาและเหตุผลของเหตุการณ์นั้นๆ
 
* หลายคนอาจสงสัยว่าอะไรคือสาธารณรัฐที่ 5? แล้วสาธารณรัฐที่ 1 ถึง 4 ไปอยู่ไหน? แล้วเลขทั้งหลายนั้นคืออะไร?
 
คำตอบก็คือ ในบริบทการเมืองฝรั่งเศส (และประเทศอื่นๆ อีกหลายประเทศ) นั้น มีการเปลี่ยนแปลงระบอบการเมืองการปกครองไปมาหลายครั้งหลายคราวด้วยกัน จากสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นสาธารณรัฐบ้าง เป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญบ้าง ดังนั้นแต่ละครั้งก็จะมีชื่อยุคที่แตกต่างกันออกไป เช่น ยุคจักรวรรดิฝรั่งเศส (Empire Français) ยุคสาธารณรัฐฝรั่งเศส (République Française) ยุคราชอาณาจักรฝรั่งเศส (Royaume de France) เป็นต้น
 
   
 
และเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่าในระบอบประชาธิปไตยนั้น จะต้องมีกฎหมายสูงสุดให้อำนาจและเป็นเสมือนแม่ของกฎหมายรองๆ ลงมา การแก้ไขรัฐธรรมนูญในเรื่องยิบๆ ย่อยๆ นั้นไม่ถือว่าเป็นสาระสำคัญแต่อย่างใด แต่การเปลี่ยนระบอบการปกครอง อำนาจและหน้าที่อย่างกว้างนั้น ถือว่าเป็นเรื่องสำคัญและเขามักจะเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ขึ้นมาแทนการแก้ไข การเปลี่ยนรัฐธรรมนูญนี่แหละจึงเป็นที่มาของตัวเลขที่บ่งบอกยุคนั้นสมัยนั้น และทุกการเปลี่ยนแปลงในช่วงหลังปฏิวัติฝรั่งเศสนั้นจะมีรัฐธรรมนูญหรือธรรมนูญมาเกี่ยวข้องด้วย!
 
ยุคของฝรั่งเศสมีพัฒนาการขึ้นๆ ลงๆ พอให้เห็นภาพรวม ดังนี้
 

 ตั้งแต่ยุคโบราณ ผ่านยุคปฏิวัติฝรั่งเศส จนกระทั่งสมัชชาแห่งชาติ (Convention Nationale) ประกาศยกเลิกระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในปี 1792
 
 ตั้งแต่ปี 1792 ถึง 1804 เมื่อนโปเลียนประกาศตั้งจักรวรรดิฝรั่งเศส
 
 ตั้งแต่ปี 1804 ถึง 1814 เมื่อนโปเลียนแพ้สงครามนโปเลียน ถูกนานาชาติบังคับให้สละราชบัลลังก์ตามสนธิสัญญาฟงแตนโบล และให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 แห่งราชวงศ์บูร์บงขึ้นครองราชย์แทน
 
 ตั้งแต่ปี 1814 ถึง 1815 เมื่อนโปเลียนหนีออกมาจากเกาะเอลบาและนำทัพเข้ายึดปารีสและตั้งตนเป็นจักรพรรดิอีกครั้งหนึ่ง
 

 ปี 1815 เมื่อกองทัพนานาชาติร่วมกันเอาชนะนโปเลียนและให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 กลับมาครองราชย์อีกครั้งตามสนธิสัญญาปารีส 
 
  ตั้งแต่ปี 1815 ถึง 1830 เมื่อประชาชนลุกฮือขับไล่พระเจ้าชาร์ลที่ 10 แห่งราชวงศ์บูร์บงและสภาให้พระเจ้าหลุยส์-ฟิลิปแห่งราชวงศ์ออร์เลอองขึ้นครองราชย์แทน = เหตุการณ์ปฏิวัติเดือนกรกฎาคม (Trois Glorieuses)
 
 ตั้งแต่ปี 1830 ถึง 1848 เมื่อประชาชนออกมาขับไล่พระเจ้าหลุยส์-ฟิลิป = เหตุการณ์เดือนมิถุนายน (Journées de Juin) และประกาศตั้งสาธารณรัฐขึ้นมาอีกครั้ง
 
 ตั้งแต่ปี 1848 ถึง 1852 เมื่อประชาชนลงมติให้กลับมาใช้ระบอบจักรวรรดิ โดยให้ประธานาธิบดีหลุยส์-นโปเลียน โบนาปาร์ต (หลานนโปเลียนที่ 1) ขึ้นเป็นจักรพรรดินโปเลียนที่ 3
 
 ตั้งแต่ปี 1852 ถึง 1870 เมื่อจักรวรรดิล่มสลายหลังแพ้สงครามฝรั่งเศส-ปรัสเซีย (Franco-Prussian War) และกลับมาใช้ระบอบสาธารณรัฐ
 
 ตั้งแต่ปี 1870 ถึง 1940 เมื่อถูกนาซีเยอรมันเข้าครอบครองในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 และแบ่งประเทศออกเป็นสองส่วน ส่วนบนขึ้นกับรัฐบาลเยอรมัน ส่วนล่างขึ้นกับรัฐบาลฝรั่งเศสที่เมืองวิชี
 
 ตั้งแต่ปี 1940 ถึง 1946 เมื่อสิ้นสุดสงครามโลกและกลับเข้าสู่สถานการณ์ปกติ พร้อมประกาศใช้รัฐธรรมนูญปี 1946
 
 ตั้งแต่ปี 1946 ถึง 1958 เมื่อมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญปี 1958
 
ตั้งแต่ปี 1958 ถึงปัจจุบัน
 
จะเห็นได้ว่าพัฒนาการทางการเมืองการปกครองของฝรั่งเศสนั้นไม่มีเสถียรภาพเอาซะเลย เปลี่ยนระบอบไปมาไม่รู้จักจบจักสิ้น และเพิ่งจะมาเสถียรเอาช่วง 40 - 50 ปีที่แล้วเท่านั้นเอง
 
เอาเป็นว่า! ถ้าเอาแบบเข้าใจง่ายๆ ก็คือการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง (หรือรัฐธรรมนูญ) แต่ละครั้งนั้นถือได้ว่าเป็นการสร้างยุคใหม่ให้กับประเทศฝรั่งเศส มีสาธารณรัฐที่ 5 ได้ก็แสดงว่าต้องมีการเปลี่ยนระบอบการปกครองหรือรัฐธรรมนูญมาแล้วอย่างน้อย 5 ครั้ง ... และสาธารณรัฐที่ 5 ของฝรั่งเศสนี้เกิดขึ้นจากการประกาศใช้รัฐธรรมนูญปี 1958 และยืนยงมาจนถึงปัจจุบันนี่เอง ...
 
     
(ซ้าย) อาณาเขตและอาณานิคมฝรั่งเศสในสมัยสาธารณรัฐที่ 3 และเรื่อยมาจนถึงวิชีฝรั่งเศส/คณะรัฐบาลเฉพาะกาล
(ขวา) ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 สีแดงคือดินแดนที่ถูกควบคุมโดยรัฐบาลเยอรมนี สีม่วงคือดินแดนในควบคุมของรัฐบาลวิชีฝรั่งเศส
 
ย้อนกลับไปก่อนที่จะมีการก่อตั้งสาธารณรัฐที่ 5 ก็ต้องพูดถึงวิชีฝรั่งเศสและสาธารณรัฐที่ 4 อย่างเลี่ยงไม่ได้ ฝรั่งเศสเข้าไปอยู่ในสงครามโลกครั้งที่ 2 อย่างไม่พร้อมและไม่เต็มใจนัก ด้วยยุทโธปกรณ์ ความพร้อมและขวัญกำลังใจจึงเทียบไม่ได้เลยกับกองทัพนาซีเยอรมนี ปารีสจึงถูกยึดภายในปี 1940 หรือพูดง่ายๆ คือปีที่สองของสงครามเท่านั้นเอง เร็วมาก! นาซีเยอรมนีจึงแบ่งฝรั่งเศสออกเป็นสองส่วน ส่วนบนควบคุมโดยเยอรมันโดยตรง ส่วนล่างให้ดูแลกันเองภายใต้รัฐบาลฝรั่งเศสที่ย้ายไปอยู่เมืองวิชี นำโดยจอมพลฟิลิป เปแต็ง (Phillipe Pétain)
 
   
(ซ้าย) จอมพลเปแต็ง, (ขวา) จอมพลเปแต็งและฮิตเลอร์
 
เปแต็งนั้นด้วยความเป็นทหาร (และสถานการณ์ในสมัยนั้น) จึงไม่ค่อยชอบระบอบประชาธิปไตยเท่าไหร่ ประกอบกับหน้าที่ของตนในฐานะประมุขแห่งรัฐวิชีฝรั่งเศส ภายใต้อาณัติของฮิตเลอร์ ทำให้เขาเห็นดีเห็นงามและให้ความร่วมมือกับนาซีเยอรมนี ไม่ว่าจะเป็นการส่งคนยิวไปเยอรมนี (ใครเคยดูหนัง Inglourious Basterds ก็น่าจะพอนึกออก) ปราบปรามพวกต่อต้านหรือไม่ให้ความร่วมมือ รวมถึงพวกฝรั่งเศสเสรี (France libre) ที่จัดตั้งโดยชาร์ล เดอ โกล (Charles de Gaulle) ผู้นำรัฐบาลพลัดถิ่นอยู่ที่อังกฤษ ทำการสอดแนมและให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์กับฝ่ายสัมพันธมิตร ... พูดง่ายๆ ก็คือฝรั่งเศสเสรีก็เหมือนเสรีไทยของเราในสมัยสงครามโลกนี่แหละ!
 
      
นายพลเดอ โกลขณะประกาศออกวิทยุกระจายเสียง BBC ให้ชาวฝรั่งเศสเข้าร่วมกองทัพฝรั่งเศสเสรี
 
เมื่อฝ่ายสัมพันธมิตรปลดปล่อยกรุงปารีส (La Libération de Paris) ได้สำเร็จในปี 1944 แล้ว นายพลเดอ โกล ผู้นำรัฐบาลพลัดถิ่นและฮีโร่ของชาวฝรั่งเศสจึงจัดตั้งรัฐบาลเฉพาะกาล (Gouvernement Provisoire) ขึ้นมา โดยตนนั้นดำรงตำแหน่งหัวหน้าคณะรัฐบาล (และเป็นประมุขแห่งรัฐในขณะเดียวกัน) ของรัฐฝรั่งเศส แต่งานนี้ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะฝรั่งเศสเพิ่งจะผ่านสงครามมาหมาดๆ สิ้นไปทั้งทรัพยากรธรรมชาติและมนุษย์ รวมถึงผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและจิตใจที่รุนแรงต่อชาวฝรั่งเศสเป็นอย่างมาก
 
  
(ซ้าย) ภาพวาดการปลดปล่อยฝรั่งเศส, (ขวา) นายพลเดอ โกลเดินผ่านประตูชัยหลังปลดปล่อยปารีสสำเร็จ
 
เพื่อการฟื้นฟูระบอบประชาธิปไตย คณะรัฐบาลจึงจัดให้มีการเลือกตั้งทั่วไป (เหมือนเลือกตั้งสส.ทั่วไป แต่สมาชิกทำหน้าที่เป็นสภาร่างรัฐธรรมนูญ) และลงประชามติพร้อมกันในวันที่ 21 ตุลาคม 1945 ซึ่งการลงประชามตินั้นถือว่าเป็นครั้งแรกในรอบ 75 ปี โดยมีเนื้อหาให้ประชาชนตัดสินใจว่าเห็นชอบให้มีการร่างรัฐธรรมนูญขึ้นมาใหม่ หรือ ไม่เห็นชอบการร่างรธน. และให้เอารัฐธรรมนูญปี 1875 (ที่เคยก่อตั้งสาธารณรัฐที่ 3) กลับมาใช้แทน ซึ่งผลการเลือกตั้งและประชามติเป็นดังนี้
 
     
 
ในการเลือกตั้งครั้งนี้พรรคคอมมิวนิสต์ฝรั่งเศส (PCF) ได้เสียงข้างมากในสภา ตามมาด้วยพรรคคริสเตียนสายกลางอย่าง พรรคสาธารณรัฐนิยม (MRP) และพรรคแรงงาน (SFIO) โดยทั้งสามพรรคนี้ร่วมมือกันภายใต้ชื่อกลุ่ม "สามพรรค" (Tripartisme) รณรงค์โหวตเห็นชอบในการลงประชามติ ส่วนพรรคที่เหลือ (ซึ่งเคยครองอำนาจก่อนสงครามโลกและหนุนหลังรัฐบาลวิชี) อย่าง พรรคสายกลาง PR (ต่อมาเป็น RGR) และ UDSR ที่รวมกันเฉพาะกิจ รวมถึงเหล่านักการเมืองเอียงขวา (Modérés) และอื่นๆ ได้เสียงน้อยลงเป็นอย่างมาก ยิ่งไปกว่านั้นพรรคเหล่านี้ยังรณรงค์ให้โหวตไม่เห็นชอบอีกด้วย ... แต่ผลเลือกตั้งก็เป็นที่ประจักษ์แก่สายตาคนทั้งประเทศเป็นที่เรียบร้อย!
 
          
(ซ้าย) หัวหน้าคณะรัฐบาล เฟลิกซ์ แกว็ง, (กลาง) ป้ายหาเสียงพรรคสังคมนิยม SFIO, (ขวา) ป้ายหายเสียงพรรคคอมมิวนิสต์ PCF
 
ถ้าสังเกตดีๆ จะเห็นได้ว่าพรรคการเมืองเอียงซ้ายอย่าง PCF และ SFIO นั้นครองเสียงข้างมากเด็ดขาด (เกินครึ่ง) ในสภา นั่นหมายความว่าประชาชนในสมัยนั้นเห็นด้วยกับแนวทางสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์ในระดับสูงเลยทีเดียว ซึ่งนายพลเดอ โกลก็หนักใจอยู่ไม่น้อย เพราะเขามีอุดมการณ์เอียงขวาและเห็นว่าหากฝ่ายซ้ายของสภาแล้ว ร่างรัฐธรรมนูญจะต้องออกมาตรงกันข้ามกับอุดมการณ์เขาชัวร์ๆ ดังนั้นเขาจึงลาออกจากในวันที่ 20 มิถุนายน 1946 โดยเฟลิกซ์ แกว็ง (Félix Gouin) สส.จากพรรค SFIO รับหน้าที่ต่อจากเดอ โกล
 
      
(ซ้าย) หัวหน้าคณะรัฐบาล ฌอร์ฌ บีโด, (ขวา) นายพลเดอ โกล
 
ร่างรัฐธรรมนูญ (Projet de Constitution du 19 avril 1946) มีเนื้อหาไปในแนวทางระบอบรัฐสภา คืออำนาจส่วนมากเป็นของสภา และเป็นระบอบสภาเดี่ยว ส่วนประธานาธิบดีมีอำนาจจำกัด ร่างนี้ผ่านสภาโดยเสียงข้างมากของพรรคฝ่ายซ้ายทั้งสอง ในขณะที่พรรค MRP แสดงจุดยืนที่ตรงกันข้าม รวมถึงนายพลเดอ โกลด้วย เมื่อถึงการลงประชามติ เสียงส่วนใหญ่กลับไม่เห็นด้วย จึงต้องมีการเลือกตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญใหม่ในเดือนมิถุนายน
 
      
 
ผลการเลือกตั้งครั้งนี้ปรากฎว่าพรรค MRP ได้คะแนนเสียงข้างมากในสภา ทำให้นายฌอร์ฌ บีโด (Georges Bidault) แห่งพรรค MRP ก้าวขึ้นเป็นหัวหน้าคณะรัฐบาล โดยหน้าที่สำคัญในขณะนี้คือทำยังไงให้ผ่านร่างรัฐธรรมนูญ (ที่มีประสิทธิภาพ) ไปให้ได้ แต่เสียงในสภาก็ยังปริ่มน้ำ ดังนั้นข้อเสนอจึงเสมือนเป็นการประนีประนอมกันไปในตัว คือกลุ่มการเมืองสายกลางนำโดยพรรค MRP กับกลุ่มการเมืองซ้าย (PCF+SFIO) รวมถึงอิทธิพลนอกสภาของนายพลเดอ โกลที่มักจะวิพากย์วิจารณ์เนื้อหาสาระของร่่างรัฐธรรมนูญอยู่บ่อยครั้ง และผลการลงประชามติร่างรัฐธรรมนูญใหม่ออกมาดังนี้
 
 
<